مجيد پزشكي

در هر يك از باشگاه‌هاي خنده سبك و شيوه خاصي براي اجراي مراحل گوناگون يوگاي خنده و خنده درماني گروهي عرضه مي‌گردد كه چگونگي آن به موقعيت منطقه‌اي كه باشگاه در آن واقع است، و نيز سليقه‌هاي گردانندگان باشگاه‌ها بستگي دارد. اما شكل استانداردي هم براي اجراي تمرينات يوگاي خنده وجود دارد كه مراحل آن به ترتيب ذيل است (حداكثر زمان لازم براي اجراي مراحل زير بيست دقيقه است):
گام اول ـ تمرين تنفس: اعضاي باشگاه صبح زود در محل از قبل تعيين شده گرد هم مي‌آيند و تحت فرامين رهبر گروه به تمرين مي‌پردازند. جلسه با تمرين تنفس عميق شروع مي‌شود؛ به اين ترتيب كه افراد گروه در حالي كه دست‌هايشان را به صورت كاملاً صاف و عمودي به آسمان بلند مي‌كنند با فرمان رهبر گروه پنج بار نفس عميق مي‌كشند. در هر تنفس، اعضاي گروه پس از حبس نفس در سينه و منبسط كردن بدنشان به آرامي نفسشان را از سينه خارج كرده و در همان حال كمي به سمت پايين دولا مي‌شوند. اين تمرين شبيه پراناياما يا تالاسانا در يوگاست.

گام دوم ـ تمرين هوهو هاها: همه اعضا در حالي‌كه همچنان دست‌هايشان رو‌ به بالاست كمي دست‌هايشان را از آرنج خم كرده و همزمان با كف زدن با ريتم 3 و 2 و 1 …2 و 1 شروع به هوهو… هاها كردن مي‌كنند. براي اجراي اين گام منشاء صداهاي خنده بايد از قسمت ناف و دهان در حال نيمه باز باشد و فرد حركت بالا و پايين رفتن شكم را احساس كند. اين تمرين حداكثر ده تا پانزده مرتبه صورت مي‌گيرد.
گام سوم ـ نرمش: در اين مرحله با فرمان رهبر گروه نرمش عضلات گردن و شانه‌ها همراه با برخي حركات كششي انجام مي‌گيرد (هر نرمش حداكثر پنج‌بار).
گام چهارم ـ خنده بزرگ يا خنده از ته دل: با صدور فرمان يك، دو، سه از طرف رهبر گروه، اعضا با بلند كردن هر دو دستشان به آسمان و نگاه كردن به چهره ديگر اعضا در طرف راست و سپس برگشتن و نگاه كردن به چهره افرادي كه در سمت چپشان قرار دارند، با به كار بردن كمترين زور و بيشترين هيجان از ته دل شروع به خنده مي‌كنند. (از اين مرحله به بعد، در پايان هر گام تمرينات با سه بار كف زدن و دو بار نفس عميق كشيدن دنبال خواهد شد).
گام پنجم ـ خنده سلام هندي: اعضاء كف دست‌هايشان را در جلوي صورت‌شان بر روي هم قرار داده و حداقل به چهار نفر از هم گروه‌هاي خود با صداي متوسطي از خنده سلام مي‌كنند.
گام ششم ـ خنده بي‌صدا: در اين مرحله، اعضاء تا آنجا كه ممكن است دهان خود را باز مي‌كنند و با نگاه كردن به چهره همديگر بدون ايجاد صدايي مي‌خندند و از همديگر مي‌پرسند و جواب مي‌دهند: چطوري؟… عاليم… خيلي عالي.
توجه: به هنگام اجراي خنده بي‌صدا لازم است كه از فشار آوردن بيش از اندازه بر خود پرهيز كنيد.
گام هفتم ـ خنده با دهان بسته: در اين نوع خنده، اعضاء در حالي‌كه دهانشان كاملاً بسته است سعي مي‌كنند بخندند و در حين خنديدن اداهاي گوناگوني از خود در مي‌آورند. اجراي اين تمرين براي ريه‌ها، عضلات شكم و نيز براي اعضاء و احشاء داخلي بدن فوق‌العاده مفيد و مؤثر است.
گام هشتم ـ خنده متوسط يا خنده نجيبانه: اين نوع خنده بسيار آرام‌بخش و تمدد كننده اعضاب است و صداي آن نه خيلي بلند است و نه خيلي آهسته. براي اجراي اين نوع خنده، اعضا در حالي‌كه دست‌هايشان را در بالاي سر و زير سينه‌شان به هم مي‌كوبند و صداهايي از اين طريق توليد مي‌كنند، با زل‌زدن به چشمان چهار يا پنج عضو ديگر خنده‌هاي متوسطي سر مي‌دهند.
گام نهم ـ خنده تاب: براي اجراي اين مرحله اعضاء با خنديدن به شكل آ اي (AE) … اُاُ (OO) … اي اي (EE) … اوه اوه (Ooh, Ooh) به آرامي به زمين دولا شده و برمي‌خيزند ـ چنانكه گويي گل‌هاي خنده را از روي زمين برمي‌دارند، آن را به سوي آسمان پرتاب مي‌كنند، و همراه با تكان دادن دست و گفتن باي‌باي آنها را بدرقه مي‌نمايند.
گام دهم ـ خنده يك متري: در اين مرحله اعضا دست‌هاي خود را به طرفين خود باز كرده و با رعايت فاصله‌اي برابر با يك متر از هم ضمن كش‌دادن دست‌هاي خود به طرفين در سه كشش هه… هه…هه… هاهاها مي‌كنند.
گام يازدهم ـ خنده شير: اعضاء زبانشان را به صورت كامل از دهانشان بيرون مي‌آورند، چشم‌هايشان را تا آنجا كه ممكن است باز مي‌كنند، دست‌هايشان را همچون پنجه‌هاي شير در جلويشان امتداد مي‌دهند، و با صدايي كه منشاء آن عضلات شكم است شروع به خنده مي‌كنند (به دليل اهميت خنده شير و تأثيرات فوق‌العاده آن، در سطور آينده درباره اين نوع خنده بيشتر سخن خواهيم گفت).
گام دوازدهم ـ خنده اُشو يا ايسكون: در اين مرحله كه اجراي آن اختياري است، اعضاء دستان خود را رو به بالا مي‌كنند و با پيچ و تاب دادن بدنشان مي‌خندند و صداهايي شاد و بامزه از خود درمي‌آورند.
آخرين گام: در پايام مراحل اجراي تمرين خنده اعضاء هم‌صدا با رهبر گروه فرياد برمي‌آورند:
من شادترين فرد روي زمين هستم         ب… ع… ل… هـ
من سالم‌ترين فرد روي زمين هستم        ب… ع… ل… هـ
من عضو باشگاه خنده هستم        ب… ع… ل… هـ
البته، در باشگاه‌هاي گوناگون انواع ديگري از خنده نظير خنده رقصان (خنديدن همراه با جست و خيز كردن و به هوا پريدن نظير خنده‌هايي كه كودكان سر مي‌دهند)، خنده كوكتل يا مركب (خنده‌اي كه در آن اعضاي باشگاه‌هاي خنده به پنج گونه متفاوت از هم نظير هوهو، هاها، هي‌هي، اوه اوه، هه هه مي‌خندند)، خنده گاربا، و چند نوع ديگر خنده به عنوان يكي از مراحل يوگاي خنده تمرين مي‌كنند.

خنده شير
خنده شير از آساناي سيم‌ها مودراي يوگا (حركت شير) برگرفته شده است و از نقاط مشترك عمده بين تمرين‌هاي خنده درماني گروهي در باشگاه‌هاي خنده و تمرين يوگا به شمار مي‌رود. براي اجراي خنده شير، شركت كنندگان در جلسات خنده درماني گروهي با بيرون آوردن كامل زبانشان و با باز كردن چشم‌هايشان تا حد ممكن، دست‌هايشان را همچون پنجه‌هاي شير ژست مي‌دهند و با حفظ اين وضعيت شروع به خنده مي‌كنند. اما در آسناي سيم‌ها مودرا كه بيشتر در حالت نشسته انجام مي‌گيرد، تمرين كنندگان پس از گرفتن وضعيت شير صدايي همچون غرش شير از گلويشان خارج مي‌سازند.
خنده شير همچون آسناي سيمها مودراي يوگا داراي منافع بي‌شماري است و براي پاكسازي و تجديد حيات اعضاي موجود در سر و صورت همچون بيني و چشم و مخصوصاً براي ماساژ دادن و تحريك گلو و لوزه‌ها كاملاً مفيد است. همچنين از آنجا كه اجراي خنده شير باعث جريان يافتن بيشتر خون به لوزه‌ها و دفع مواد سمي از آنها مي‌گردد، مناسب‌ترين شيوه براي پيشگيري از ابتلا به بيماري تورم لوزه‌ها، گلو درد و ساير بيماري‌هاي گلو به شمار مي‌رود و با تمرين منظم آن ديگر احتياجي به عمل جراحي و برداشتن لوزه‌ها وجود نخواهد داشت.

روز جهاني خنده
همه ساله در روز يازدهم ژانويه سال ميلادي، برابر با بيست و دوم دي‌ماه سال شمسي، اعضاي باشگاه‌هاي مختلف خنده از سرتاسر جهان در يك مكان معين گردهم آمده و در يك گروه بسيار بزرگ به خنده مي‌پردازند. آنان از اين طريق كوشش مي‌كنند به جهانيان اعلام نمايند كه در اين دنياي پر از استرس و ناراحتي و اضطراب نياز به خنديدن براي انسان يك نياز جدي و ضروري است. در يازدهم ژانويه 1988، در يك اقدام شگفت‌انگيز بيش از ده هزار نفر از اعضاي باشگاه‌هاي خنده از سراسر هند و چند كشور ديگر در شهر بمبئي گرد هم آمدند و موجي از شادي و خنده را بر فضاي اين شهر فقير و پرجمعيت طنين افكن ساختند.
بنا به گفته دكتر كاتاريا، بنيان‌گذار باشگاه‌هاي خنده، هدف از برپايي مراسم روز جهاني خنده، علاوه بر ترغيب مردم به خنديدن و آشناتر نمودن آنان با منافع خنده، اين است كه به مردم نشان داده شود كه خنديدن آنگونه كه خيلي‌ها فكر مي‌كنند سخت و مشكل نيست بلكه به منظور بهره‌برداري از منابع بي‌شمار خنده كافي است كه شخص با شركت در يك گروه موانع فردي بازدارنده خنده را رفع كند، براي خنديدن آماده باشد و سپس به سادگي بخندد.
در روز يازدهم ژانويه سال 1999، روز جهاني خنده بسيار باشكوه‌تر از سال‌هاي قبل برگزار شد به طوري كه تعداد شركت‌كنندگان در اين مراسم از مرز پنجاه هزار نفر نيز فراتر رفت و صداي شادي و خنده اين گروه بزرگ در سراسر گيتي انعكاس يافت. اين مراسم كه تحت پوشش خبري رسانه‌هاي ارتباط جمعي معروف سراسر جهان قرار گرفته بود با شعار هميشگي باشگاه‌هاي خنده توسط دكتر كاتاريا فرياد زده شد پايان يافت:
من شادترين فرد روي زمين هستم…
من سالم‌ترين فرد روي زمين هستم…
من عضو باشگاه خنده هستم…